AFETLER COĞRAFYASI

AFET NEDİR?

Aniden oluşan, başladıktan sonra insanlar tarafından engellenmesi zor, can ve mal kaybına neden olan yıkıcı doğa olaylarıdır. İnsanlar tarafından oluşturulan yine can ve mal kaybına neden olan olaylar ise beşeri afetler olarak değerlendirilir. Doğal veya beşeri afetler farklı gruplarda düşünülmesine rağmen, doğru bir bakış açısıyla değerlendirme yapıldığında hepsinin temelinde doğal dengeyi bozan ve ona kendini yenileme imkânı verecek tüm yolları kapatan insanın başrol oynadığı görülmektedir.

AFET ÇEŞİTLERİ

A-BEŞERİ AFETLER:

Kaynağı büyük oranda insana bağlı olan afetlerdir.

1.Kaynağı insan olan yangınlar

2.Hava kirliği nedeniyle oluşan toplu ölümler

3.İnsanın doğal çevreyi tahribi ile oluşan toprak erozyonu ve sonuçları

4.Su kirliliği sonucu deniz canlılarının ölümü

5.Salgın hastalıklar

B-DOĞAL AFETLER:

Oluşumları büyük oranda tabiat olaylarına bağlı olan afetlerdir.

1.YER KÖKENLİ (JEOLOJİK)AFETLER: Deprem, Heyelan, Kaya düşmesi, Çamur seli, Volkan püskürmeleri

2.METEOROLOJİK AFETLER: Sel-su baskını, Çığ, Don- Aşırı soğuk, Fırtına, Tipi, Dolu, Sis, Aşırı kar, Yıldırım düşmesi, Kuraklık-Aşırı sıcaklık, Orman yangınları. Meteorolojik afetler, atmosfer olaylarının insan açısından yararlı olma sınırını aşmasıyla birlikte afet olma niteliğine sahip olurlar.

AFETLERİN YOL AÇTIĞI SONUÇLAR

Afetler özellikle büyük miktarda insan ve hayvan kaybına neden olmaktadırlar, bunun yanında tarımsal alanlarda büyük zararlara yol açarlar. Özellikle taşkın sahalarındaki tarım arazileri kum, çakıl ve balçık gibi maddelerle kaplanarak verim gücünü büyük oranda kaybeder.

1.İnsan kaybı

2.Hayvan kaybı

3.Konutlarda hasar

4.İş yerlerinde hasarlar

5.Tarımsal ürün kaybı

6.Toprak kaybı

7.Ulaşım hatlarında oluşan hasarlar

8.Haberleşme hatlarında oluşan hasarlar

9.Mülkiyete ait deniz kıyısı, akarsu yatağı gibi alanların yerinin değişmesiyle oluşan hukuki sorunlar

Bunlar Dolaylı Olarak:

İşsizlik, Toplumsal panik, Korku, Fakirlik ve Salgın hastalıkları beraberinde getirmektedirler.

Sonuç olarak;

Afetler, dünyada ve yurdumuzda büyük kısmı coğrafi unsurlardan kaynaklanan olaylar olarak ortaya çıkmakta, insanı etkileyen temel bir sorun olarak coğrafya bilimi içindeki yerini almaktadır.

DEPREM

DEPREM NEDİR:

Yer kabuğunda oluşan hareketlerin ani olarak ortaya çıkan titreşimler halinde çevreye yayılması, geçtikleri ortamları ve yer yüzeyini sarsmasıdır. Deprem en genel tanımıyla, yer sarsıntısı anlamına gelir. Depremler, yerkabuğunun yerine tam oturmamış, oluşum bakımından genç arazilerinde daha etkili olur. Sebep olduğu mal ve can kayıplarının büyük olması nedeniyle en tehlikeli doğal afet olarak kabul edilmektedir. Yurdumuz dünyanın en etkin deprem kuşaklarından birinin üzerinde bulunmaktadır. Yurdumuzda birçok yıkıcı depremler olduğu gibi, gelecekte de oluşacak depremlerde büyük can ve mal kaybına uğramamız kaçınılmaz bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. Yurdumuzun %92'si deprem bölgeleri içerisinde yer almaktadır. Nüfusumuzun %95'i deprem tehlikesi altında yaşamakta,  sanayi merkezlerimizin %98'i ve barajlarımızın %93’ü deprem tehlikesinin büyük olduğu alanlarda bulunmaktadır.

DEPREM KAVRAMLARI

FAY: Yer hareketleri sonucunda yer kabuğunda bükülemeyen sert tabakalarda oluşan kırıklardır.

FAY ÇEŞİTLERİ: Normal faylanma genelde yerkabuğunun yatay çekme kuvveti sonucu oluşur. Ters faylanma basınç kuvveti sonucu oluşur. Yatay sıyırmalı faylanmada, bloklar birbirlerine göre yatay hareket yaparlar. Yatay faylanma hareketinin sağ veya sol atımlı olup olmadığı faya üsten bakılarak anlaşılabilir. Üstten bakıldığında, relatif yer değiştirme sağa doğru ise sağ atılımlı, sola doğru ise sol atılımlı olarak adlandırılır. Normal faylanma arasındaki blok çökerse buna "Graben" (çöküntü) denir. İki ayrı normal faylanma arasında bir yükselti kalırsa buna "Horst" (yükselti) denir.

ODAK NOKTASI-İÇ MERKEZ (HİPOSANTR): Odak noktası yerin içinde depremin enerjisinin ortaya çıktığı noktadır. Bu noktaya odak noktası veya iç merkez de denir. Gerçekte, enerjinin ortaya çıktığı bir nokta olmayıp bir alandır, fakat pratik uygulamalarda nokta olarak kabul edilmektedir

DIŞ MERKEZ (EPİSANTR ) : Odak noktasına en yakın olan yer üzerindeki noktadır. Burası aynı zamanda depremin en çok hasar yaptığı veya en kuvvetli hissedildiği noktadır. Aslında bu, bir noktadan çok bir alandır. Depremin dış merkez alanı depremin şiddetine bağlı olarak çeşitli büyüklüklerde olabilir. Bazen büyük bir depremin odak noktasının boyutları yüzlerce kilometreyle de belirlenebilir. Bu nedenle "Episantr Bölgesi" ya da "Episantr Alanı" olarak tanımlama yapılması gerçeğe daha yakın bir tanımlama olacaktır.

ODAK DERİNLİĞİ: Depremde enerjinin açığa çıktığı noktanın yeryüzünden en kısa uzaklığıdır.  Depremler odak derinliklerine göre sınıflandırılabilir. Bu sınıflandırma tektonik depremler için geçerlidir.

1.Sığ depremler: Yerin 0–60 km. derinliğinde olan depremlerdir. Sığ depremler dar bir alanda hissedilir, çok büyük hasar yaparlar.

2.Orta derinlikte olan depremler: Yerin 70–300 km. derinliklerinde olan depremlerdir. Daha çok bir levhanın bir diğer levhanın altına girmesiyle oluşur.

3.Derin depremler: Yerin 300 km.den fazla derinliğinde olan depremlerdir. Çok geniş alanlarda hissedilir, yaptıkları hasar azdır. Türkiye’de oluşan depremler genellikle sığ depremlerdir ve derinlikleri 0–60 km. arasındadır.

EŞŞİDDET(İZOSEİST) EĞRİSİ: Depremin etkisiyle aynı şiddetle sarsılan noktaların birleştirilmesiyle oluşturulan eğrilerdir. Bu eğrilerle çizilen haritalara eşşiddet (izoseist) haritası adı verilir.

DEPREM ETKİSİNİN YER İÇİNDEKİ DAĞILIŞI VE EŞ DEPREM EĞRİLERİDEPREM DALGALARI: Deprem anında, blokların ani olarak kayması ile deprem dalgaları üretilir ve bunlar kayaçlar içerisinde odaktan çevreye doğru yayılırlar.

Deprem dalgaları: 1. P,  2. S, 3.Yüzey Dalgaları olarak üç gruba ayrılır.

1. P dalgaları ( Boyuna Dalgalar): Kayıtçılara ilk ulaşan deprem dalgasıdır. Hızı, kabuğun yapısına göre 1,5 ile 8 km/sn arasında değişir. Tanecik hareketleri yayılma doğrultusuna paraleldir(Bu yüzden Boyuna Dalgalar olarak ta isimlendirilirler). Yıkım etkisi düşüktür

2. S dalgaları (Enine Dalgalar) : Kayıtçılara ikincil olarak ulaşan deprem dalgasıdır. Hızı P dalgası hızının %60’ı ile %70’i arasında değişir. Tanecik hareketleri yayılma doğrultusuna dik ya da çaprazdır (Bu yüzden Enine Dalgalar olarak ta isimlendirilirler). Yıkım etkisi yüksektir

3.Yüzey dalgaları: Dünya'nın yüzeyi boyunca yayılan, P ve S Dalgaları'ndan sonra kayıtçılara gelen ve depremlerde esas hasarı yapan dalgalardır.

ŞİDDET: Herhangi bir derinlikte olan depremin, yeryüzünde hissedildiği noktadaki etkisinin değeridir. Depremin şiddeti, kaynağındaki büyüklüğü hakkında doğru bilgi verebilir ancak gerçek şiddet onun yapılar, doğa ve insanlar üzerindeki etkileri ile ortaya çıkar.  Depremin şiddeti,  "Şiddet Cetvelleri"ne göre değerlendirilmektedir. "Deprem Şiddet Cetvelleri" depremin etkisinde kalan canlı ve cansız her şeyin depreme gösterdiği tepkiyi değerlendirmektedir. Bu cetveller, her şiddet derecesindeki depremlerin insanlar, yapılar ve arazi üzerinde meydana getireceği etkileri belirlemektedir.

MAGNİTÜD: Deprem sırasında açığa çıkan enerjinin değeridir. Magnitüd, 1930 yılında Prof. Charles Richter tarafından bulunan yöntemle ölçülmeye başlanmıştır. Richter ölçeğinde deprem sonunda açığa çıkan enerji ölçülmektedir.

1.Aletsel magnitüd: Standart bir sismografla kaydedilen deprem hareketinin maksimum genlik ve devir değeri ve alet ölçümleme fonksiyonlarının kullanılması ile yapılan hesaplamalar sonucunda elde edilmektedir.

2.Aletsel magnitüd: Hacim dalgaları ve yüzey dalgalarından hesaplanmaktadır. Genel olarak, hacim dalgalarından hesaplanan magnitüdler (m), yüzey dalgalarından hesaplanan mağnitüdler (M) ile gösterilmektedir. Her iki magnitüd değerini birbirine dönüştürecek bazı bağıntılar mevcuttur.

3.Gözlemsel magnitüd: Değeri ise, gözlemsel inceleme sonucu elde edilen episantr şiddetinden hesaplanmaktadır. Ancak, bu tür hesaplamalarda, magnitüd-şiddet bağıntısı incelenilen bölgeye göre değişebilmektedir. Gözlemevleri tarafından bildirilen depremin magnitüdü depremin enerjisi hakkında fikir vermez. Çünkü deprem sığ veya derin odaklı olabilir. Magnitüdü aynı olan iki depremden sığ olanı daha çok hasar yaparken, derin olanı daha az hasar yapacağından arada bir fark olacaktır. Yine de Richter ölçeği (magnitüd) depremlerin özelliklerini saptamada çok önemli bir unsur olmaktadır.

SİSMOLOJİ: Depremin nasıl oluştuğunu, deprem dalgalarının yeryuvarı içinde ne şekilde yayıldıklarını, ölçü aletleri ve yöntemlerini, kayıtların değerlendirilmesini ve deprem ile ilgili diğer konuları inceleyen bilim dalına "SİSMOLOJİ" denir.

SİSMOMETRE (DEPREM ÖLÇER):Depremleri ölçen ve kaydeden bir aygıttır. Deprem sırasında, gelen sarsıntılar, yeryüzüne doğru ilerler; sismometre bu sarsıntıları algılayıp yükseltir ve bunları uygun bir ortama kaydeder.

SİSMOGRAM: Sismometrelerin kayıtlarına sismogram denir.(Deprem sarsıntılarını gösteren çizgi)

ÖNCÜ DEPREM: Büyük bir deprem olmadan önce oluşan küçük sarsıntılardır.

ARTÇI DEPREM: Ana depremin meydana gelmesinden sonra, ortaya çıkan daha küçük sarsıntılar dizisidir.

DEPREM ÇEŞİTLERİ VE SEBEPLERİ:

1.TEKTONİK DEPREMLER: Yer kabuğunu meydana getiren levhaların çarpışması veya birbirinden uzaklaşması sonucunda oluşan titreşimlerin çevreye yayılması ile meydana gelirler. Etki alanı çok geniş olan ve şiddetleri çok yüksek olan depremlerdir. Yeryüzünü etkileyen depremlerin büyük bölümü bu gruba girer.Yurdumuzda oluşan depremlerin tamamına yakını tektonik deprem biçiminde meydana gelmektedir

2.VOLKANİK DEPREMLER:Volkanik olaylar sırasında açığa çıkan gazların oluşturduğu patlamalar sebebiyle, meydana gelen titreşimlerdir. Yanardağların aktif oldukları alanlarda oluşan depremlerdir. Bu nedenle yurdumuzda bu tür depremler oluşmamaktadır.

3.ÇÖKÜNTÜ(GÖÇME) DEPREMLERİ:Çeşitli şekillerde yeraltında oluşmuş olan, karstik erime çukurlarının, kömür ocaklarının ve yeraltı sularının meydana getirdiği boşlukların tavan bölümlerinin çökmesi sonucunda meydana gelen titreşim hareketleridir. Dar alanlarda etkili olan bu depremlerin oluşturdukları şiddet küçüktür.

DİĞER DEPREM ÇEŞİTLERİ:Büyük heyelanlar ve yeryüzüne çarpan meteorlar küçük çaplıda olsa sarsıntıların oluşmasına neden olmaktadırlar.

YURDUMUZDA 1900–2004 YILLARI ARASINDA MEYDANA GELENÖNEMLİ DEPREMLER ŞİDDETLERİ SEBEP OLDUKLARI CAN KAYIPLARI

KAYNAKLAR:

1.B.Ü. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Arastirma Enstitüsü Ulusal Deprem İzleme Merkezi

2. http://www.sondepremler.info/

Yerin yapısını meydana getiren tabakaların ,toprak örtüsünün yada ana kayanın bir parçasının bulunduğu yerden koparak eğim doğrultusunda hareket edip daha aşağıda birikmesi, yer değiştirmesidir. Yer değiştiren bölüm yüzeyi meydana getiren toprak örtüsü olduğunda TOPRAK KAYMASI, toprakla beraber altta bulunan tabakaların, kayaların, yer değiştirmesine HEYELAN denir. Yurdumuzda çok sık olarak meydana gelen bir afet çeşididir.

Yurdumuzda ilkbahar yağışları ve beraberinde yaşanan kar erimeleri nedeniyle toprağın suyla doygun hale gelmesidir.Heyelanların özellikle ilkbahar aylarında meydana geldiği görülmektedir.Bu nedenle ülkemizde heyelanların %65’i ilkbahar mevsiminde meydana gelir.Karadeniz Bölgesi özellikle yılın her döneminde bol yağış alması, arazinin engebeli oluşu ve yamaç eğiminin fazla olması nedeniyle heyelanların en fazla görüldüğü bölgemizdir.Yılık yağışın az olduğu ve volkanik arazilerin yaygın olduğu alanlar heyelanların az oluştuğu alanlardır. En az görüldüğü bölgemiz Güney Doğu Anadolu Bölgesi’dir.

HEYELAN OLUŞUMUNDA ETKİLİ OLAN FAKTÖRLER

A.JEOLOJİK FAKTÖRLER:1.Yer çekimi2.Ana kaya özellikleri ve toprağın cinsi3.Tabakaların uzanış biçimi4.Eğim5.Bakı6.Deprem

B.METEOROLİK FAKTÖRLER:1.Yağış2.Don

C.BEŞERİ FAKTÖRLER:1.Maden ocağı açma 3.Yol yapımı, bina yapımı, kanal, tünel vb. çalışmalarda yapılan yamaç hafriyatları

OLUŞ BİÇİMİNE GÖRE HEYELAN ÇEŞİTLERİ

1.AKMA BİÇİMİNDE: Kütlenin, (toprak örtüsü)  çamur şeklinde eğim doğrultusunda akmasıdır.

2.KOPMA BİÇİMİNDE: Tabaka veya tabaka paketlerinin kopmasıyla oluşan kaymalardır Eğimin fazla olması, yeterli suyun bulunması, killi yapıların olması ve tabakaların eğim doğrultusunda uzanması toprak kayması ve heyelan oluşumunu kolaylaştırır

HEYELANLARIN SONUÇLARI

1.İnsan kaybı

2.Hayvan kaybı

3.Tarımsal arazilerde ve tarım ürünlerinde oluşan hasarlar

4. Erozyon artar,toprak kaybı artar

5.Mesken hasarları

6.Kara ve demir yollarında oluşan hasarlar

7.Mal ve hizmetlerin nakledilmesinde oluşan olumsuzluklar

8.Baraj, tünel ve kanal çalışmalarına verdiği hasarlar

9.Arazi mülkiyeti açısından oluşan anlaşmazlıklar

10. Akarsu vadilerinin önünü kapatarak heyelan set göllerinin oluşmasını sağlar. (Sera, Tortum,Yedigöller,Abant,Zinav)

11. Su ,elektrik ve haberleşme hatları zarar görür.

YER GÖÇMELERİ: Yamaç alt kısımlarının akarsu yada denizler tarafından oyulması,karstik alanlarda oluşan oyuntuların çökmesi yada maden ocaklarının çökmesi ile meydana gelir.Toroslar ve Zonguldak çevresinde yaygın olarak yaşanmaktadır.

KONUYA İLİŞKİN AYRINTILAR,GÖNDERİLERİNİZ VE SORULARINIZ İÇİN LÜTFEN TIKLAYINIZ

Yorumlar

ece

0

 

 

süperrrr ödevime çok yardımcı oldu

Çarşamba 24 Aralık 2008, 15:03

Gönderiyi Cevapla

B

i

u

Quote

Code

List

List item

URL

İsim *
Email (Doğrulama & Cevaplar)
Kod   
ChronoComments by Joomla Professional Solutions

Yorumu Gönder

Vazgeç

barış

0

 

 

süpeeerr

Pazartesi 29 Aralık 2008, 20:26

Gönderiyi Cevapla

B

i

u

Quote

Code

List

List item

URL

İsim *
Email (Doğrulama & Cevaplar)
Kod   
ChronoComments by Joomla Professional Solutions

Yorumu Gönder

Vazgeç

izmirli

0

 

 

Çok güzel bir site çok yardımcı oldu tebrikler

Pazartesi 05 Ocak 2009, 20:18

Gönderiyi Cevapla

B

i

u

Quote

Code

List

List item

URL

İsim *
Email (Doğrulama & Cevaplar)
Kod   
ChronoComments by Joomla Professional Solutions

Yorumu Gönder

Vazgeç

selen

0

 

 

Ama bana 3 büyük deprem lazım

Perşembe 08 Ocak 2009, 11:50

Gönderiyi Cevapla

B

i

u

Quote

Code

List

List item

URL

İsim *
Email (Doğrulama & Cevaplar)
Kod   
ChronoComments by Joomla Professional Solutions

Yorumu Gönder

Vazgeç

Engin Ok

0

 

 

Tabloda deprem büyüklükleri ve can kaybı verilmiştir.
Daha ayrıntılı bilgilere
www.koeri.boun.edu.tr/sismo/default.htm
adresinden ulaşabilirsiniz.

Perşembe 08 Ocak 2009, 17:43

Gönderiyi Cevapla

B

i

u

Quote

Code

List

List item

URL

İsim *
Email (Doğrulama & Cevaplar)
Kod   
ChronoComments by Joomla Professional Solutions

Yorumu Gönder

Vazgeç

B

i

u

Quote

Code

List

List item

URL

İsim *
Email (Doğrulama & Cevaplar)
Kod   
ChronoComments by Joomla Professional Solutions

Yorumu Gönder