NEMLİLİK VE YAĞIŞ

A.NEMLİLİK:

Resim:Su Kristali

Suyaşamın en önemli öğesidir.Su katı, sıvı ve gaz halinde bulunur.Atmosferde bulunan su buharı havanın nemini meydana getirir.Nem, miktarı sıcaklığa ve zamana göre değişen bir gazdır.Nemin temel kaynağı, denizler, okyanuslar, göller ve bitkilerin terleme yaparak atmosfere verdikleri su buharıdır.Nem miktarının genel dağılışına bakıldığında,Ekvator’da ve kıyılarda fazla,çöllerde, karaların iç kısımlarında ve dağların yüksek kesimlerinde az olduğu görülür. Sıcaklık arttıkça buharlaşmada artar.Buharlaşan suyun çevreden aldığı ısıya gizli ısı denir.Bu ısı tekrar yoğunlaşma meydana geldiğinde açığa çıkar.Nem, aşırı ısınma ve soğumayı engeller,dengeleyici bir rol oynar.Bu durum günlük ve yıllık sıcaklık farklarını azaltıcı bir etki yapar.

Mutlak Nem:1 m³ hava içerisinde bulunan su buharının gram cinsinden ağırlığına mutlaknem denir. Mutlak nemin en fazla olduğu yer Ekvator ve çevresi,en düşük olduğu yerler, kutuplardır. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe mutlak nem azalır.

*Mutlak nemsıcaklıkla doğru orantılıdır.

* Basınçla mutlak nem arasında da doğru orantı vardır.

*Yükseltiye bağlı olarak sıcaklık ve basınç azalır,bu nedenle mutlak nemde azalır.

*Su kaynaklarından uzaklaşıldıkça mutlak nem azalır.

Maksimum Nem (Doyma Miktarı):1 m³ havanın belli bir sıcaklıkta alabileceği en yüksek nem miktarına maksimumnemdenir. Hava alabileceği en yüksek neme ulaşmışsa neme doygun hale gelmiştir.Isınan hava genişler,nem alma kapasitesi artar bu nedenle maksimum nemartar. Soğuyan hava daralır,bu nedenle nem alma kapasitesi azalır.Sıcaklık arttıkça havanın taşıyabileceği nem miktarı yani maksimum nem artar. Sıcaklık azaldıkça havanın taşıyabileceği nem miktarı azaldığından, maksimum nem düşer. Sıcaklığın yüksekolduğu tropikal bölgelerde ve sıcak çöllerde maksimum nem fazla,sıcaklığın düşük olduğu kutup çevresi ve yüksek dağlarda düşüktür.Sonuç olarak,sıcaklıkla maksimum nem doğru orantılıdır.

Bağıl Nem (Nispi Nem):Havadaki mevcut nem miktarının (mutlak nem), havanın belli bir sıcaklıkta en fazla taşıyabileceği nem miktarına (maksimum nem) oranına bağıl nem denir.

Bağıl Nem=Mutlak Nem.100

Maksimum Nem

*Bağıl nem ve sıcaklık arasında da ters orantı vardır. Sıcaklık arttıkça bağıl nem azalır.

*Bağıl nem ile mutlak nem doğru orantılıdır. Mutlak nem arttıkça bağıl nemartar, azaldıkça bağıl nemazalır.

*Bağıl nem ile maksimum nem arasında ters orantı vardır. Maksimum nem arttıkça bağıl nem azalır.

*Havadaki mevcut nem miktarı ile maksimum nem arasındaki farka nem açığı (doyma açığı) denir. Nem açığıazaldıkça bağıl nem artar.

*Bağıl nem,kara içleri ve çöl bölgelerinde az, Ekvatoral bölgeler ve su kütlelerinin kıyılarında fazladır.

B.YOĞUNLAŞMA:

Havadaki su buharının sıvı yada katı hale dönüşmesine yoğunlaşma denir.Yoğunlaşmanın oluşmasında temel şart soğuma meydana gelmesidir.Bağıl nem yüzde 100'e ulaştığında hava kütlesi doyma noktasına ulaşır.Doyma noktasına ulaşmış yada yaklaşmış havanın sıcaklığı düşmeye devam ederse doyma noktası aşılarak,yoğunlaşma meydana gelir.Bunun sonucunda, su buharı sıvı yada katı hale dönüşür.Hava kütlesinin,yükselmesi,soğuk bir hava kütlesi ile karşılaşmasıveya soğuk yeryüzüyle temas etmesi,sıcaklığını azaltır,soğuma meydana getirir.

SİS OLUŞUMU VE SONUÇLARI

Yeryüzüne yakın alanlardabulunan su buharının soğuması sonucunda yoğunlaşarak havada asılı halde meydana getirdiği su damlacıkları veyabuz kristallerine sis adı verilir.Stratus bulutunun yerde veya yere yakın seviyede oluşması ile meydana gelir.Sis başka bir ifade ile bulutun yeryüzüne dokunan biçimidir.Sis sırasındayatay görüş mesafesi 1 km.nin altına düşer. Yerle temas eden hava içindeki su buharının yoğunlaşması veya donarak kristalleşmesi sonucu ortaya çıkan çok küçük su damlacıkları veya buz kristallerinden meydana gelmiştir. Sis çisenti biçimindeki hafif yağışlara nedenolabilmektedir.

Sisler tarımsal ürünler ve diğer bitkileraçısından yararlıdır.Ancak,görüş mesafesini düşürdüğünden,deniz, kara ve hava ulaşımında aksamalara neden olmaktadır.

Sis Çeşitleri:

1.Hava Kütlesi Sisleri:Hava kütlesinin geldiği alandaki sıcaklığın düşük olması sonucunda,sıcaklığının düşmesiyle meydana gelen sislerdir.

2.Kara Sisleri:Açık ve durgun kış gecelerinde yerde ısı kaybı fazla olur, buna bağlı olarakyüzeye yakın hava kütlesinin soğuyarak yoğunlaşmasıyla sis oluşur.Bunlara kara sisleri denir.Gece yoğunluğu artan bu sisler, gündüz havanın ısınmasıyla, öğleye doğru ortadan kalkar.

3.Oroğrafik (Yamaç) Sisleri:Yatay yönde hareket eden nemli hava kütlelerinin yer şekillerinin etkisiyle (yamaçlar) yavaş yavaş yükselerek soğuması sonucunda meydana gelir.

4.Cephe Sisleri:Orta enlemlerde karşılaşan iki farklı hava kütlesinden (gezici basınçlar) sıcak olanın soğuk hava kütlesi üzerinde yükselerek soğuması sonucunda meydana gelen sislerdir.

BULUTLAR

Yükselen havada bulunan su buharının yüksek kesimlerde soğuması ve buna bağlı olarak yoğunlaşmasıyla meydana gelir.Bulutluluğun fazla olması güneşlenme süresini azaltır.Bu durum iklim özelliklerini ve tarımsal faaliyetleri etkiler.

ANA BULUTLAR VE ÖZELLİKLERİ

A.YÜKSEK BULUTLAR:

Sirus:Beyaz renkte,dar şeritler şeklinde bağımsız bulutlardır.Bu bulutlar çok küçük buz kristallerinden meydana gelmiştir.Yağış oluşturmazlar.

B.ORTA YÜKSEKLİKTEKİ BULUTLAR:

Kümülüsler (Küme Bulutu):Kümeler biçimindeki bulutlardır.Siyah renklidir.Yoğunlaşma aynı seviyeden başladığından alt kısımları düzdür.Sağanak şeklinde şiddetli yağmurlara neden olurlar

C. ALÇAK BULUTLAR:

Stratüs (Tabaka Bulutları):Yavaş yükselmeye bağlı olarak yere yakın alanlarda oluşurlar.Koyu renkli,düzgün bir görünüme sahip olan bulutlardır.Çisenti biçiminde yağışlara yol açarlar.

Nimbüs (Yağmur Bulutu): Kalın ve yoğun bulutlardır.Yağmur ve kar yağışı meydana getirirler.

YAĞIŞ BİÇİMLERİ

Atmosferde bulunan su buharının yoğunlaşarak yerçekiminin etkisiyle sıvı yada katı halde yeryüzüne düşmesine yağış denir.

A.YÜKSELEN HAVA KÜTLELERİNİN OLUŞTURDUĞU YAĞIŞLAR:

1. Yağmur:Havada,0°C üstünde meydana gelen, su damlacıkları biçimindeki yoğunlaşmalar yağmuru meydana getirir.

2. Kar:Havada, 0°C altında meydana gelen, buz kristalleri biçimindeki yoğunlaşmalara kar denir.

3. Dolu:Dikey olarak hızlı biçimde yükselen havanın aniden büyük ölçüde (0°C altında) soğuması sonucunda su damlalarının donmasıyla oluşan buz parçacıkları biçimindeki yağışlara doludenir.

B.HAVANIN SOĞUYAN ZEMİNE DOKUNMASIYLA OLUŞAN YAĞIŞLAR:

1. Çiy:Havadaki su buharının soğuk zeminlere dokunmasıyla,zemin üstünde su tanecikleri şeklinde oluşan yoğunlaşmalardır. Çiy, 0°Cüstünde meydana gelir.Gece ve gündüz sıcaklık farklarının bulunması ve gündüzlerin sıcak olması uygun koşulları oluşturur.Özellikle ,ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde sabahları oluşur.

2. Kırağı:Havadaki su buharının 0°C’den daha düşük sıcaklıklarda soğuk cisimler üzerinde, kristaller şeklinde yoğunlaşmasıyla oluşur. Özellikle sonbahar ve kış mevsimi başlarında meydana gelir.

3. Kırç:Havadaki su buharının 0°C’den daha düşük sıcaklıklarda (-8°C’nin altında)çok soğumuş ağaç dalları, tel, direk gibi cisimlere temas ederek bunların üstünde yoğunlaşmasıyla meydana gelen buz tabakasıdır.Kırağıdan farkı tabakalar halinde oluşmasıdır.

OLUŞUMLARINA GÖRE YAĞIŞ ÇEŞİTLERİ

1.Yamaç Yağışları (Orografik Yağışlar):

Dünya'da en çok görüldüğü yerler,Muson rüzgarlarının etkisinde kalan Güneydoğu Asya'dır.Ayrıca Orta kuşak karalarının batı kıyılarında ve sıcak kuşak karalarının doğu kıyılarıdır. Türkiye'de özellikle, Toros Dağlarının güneybatıya, Kuzey Anadolu Dağları’nın kuzey ve kuzeybatıya bakan yamaçlarında oluşur.

2.Konveksiyonel Yağışlar (Yükselim Yağışları):

Alttan ısınan hava kütleleri,genişler,hafifler ve yükselir.Yükselme sonucunda soğuma ve yoğunlaşma meydana gelir.Bu yağışlara konveksiyonel yağışlar denir.

Dünya'da en çok görüldüğü yer, Ekvatoral bölgedir.(Yıl boyunca). Ülkemizde, İç Anadolu Bölgesi'nde İlkbahar sonları ve yaz mevsiminde oluşurlar.Bu yağışlara kırkikindi yağışları adı verilir.

3.Cephe Yağışları (Frontal Yağışları):

Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında sıcak hava soğuk havanın üstüne doğru yükselir.Yükselme sonucunda soğuma ve yağış meydana gelir.Bu yağışlara cephe yağışları denir.

Dünya'da özellikle, Orta kuşakta oluşurlar.Türkiye'de, kış mevsiminde görülen yağışların büyük bölümücephe yağışlarıdır.

YERYÜZÜNDE YAĞIŞIN DAĞILIŞI

Yeryüzünde yağış her yerde farklı miktarlarda oluşur.Yağışın dağılışını gösteren haritalara,eş yağış (izoyet) haritaları denir.

En çok yağış alan bölgeler:

1.Ekvatoral bölge(sürekli termik alçak basınç alanı daimi yükselmeler)

2.Muson bölgeleri(yaz musonları)

3.Orta kuşak karalarının batı kıyılarıdır(batı rüzgarları)

4.Tropikal bölgede kıtaların doğu kıyıları(alize rüzgarları)

En az yağış alan bölgeler :

1.30° enlemlerindeki çöller (Dinamik yüksek basınç-daimi alçalma)

2.Orta kuşak karalarının dağlarla çevrili iç kısımları

3.Kutup çevreleri

YAĞIŞ REJİMİ

Belli bir merkezde yıl boyunca oluşan toplam yağış miktarının,mevsimlere ve aylara dağılımına yağış rejimi denir.

1.DÜZENLİ YAĞIŞ REJİMİ:Yılın her mevsiminde belli miktarda ve düzenli biçimde yağış düşmesidir. Ekvatoral bölge, Okyanusaliklimler ve yurdumuzda Karadeniz Bölgesi ,düzenli yağış rejimine sahip alanlardır.

2.DÜZENSİZ YAĞIŞ REJİMİ:Yağışın mevsimlere düzenli olarak dağılmadığı kurak dönemlere sahip yağış rejimidir.Savan,Akdeniz,Step,Tundra iklim bölgelerinde düzensiz yağış rejimi egemendir.

YAĞIŞ REJİMİNİN ETKİLERİ:

1.Bitki örtüsünün zengin yada fakir olmasınıetkiler.

2.Akarsu rejimlerinibelirler.Yağış rejimi düzenliyse bölgede bulunan akarsu rejimleri de büyük oranda düzenli olur.

3.Yağış rejiminin düzenli olduğu alanlarda genelde sulamaya gerek kalmaz

4.Akarsu rejiminin düzenli olduğu alanlarda, nadas uygulamasına gerek kalmaz

5.Yetiştirilen tarım ürünlerini ve bunların verim durumunu etkiler.

6.Toprak oluşumunu ve yıkanma nedeniyle topraktaki tuz ve kireç miktarını belirler.

Yorumlar

B

i

u

Quote

Code

List

List item

URL

İsim *
Email (Doğrulama & Cevaplar)
Kod   

Yorumu Gönder