|
KARADENİZ BÖLGESİ
1.BÖLGENİN KONUMU, SINIRLARI VE KOMŞULARI: Bölge adını aldığı Karadeniz kıyısı boyunca doğuda Gürcistan ile batıda Adapazarı Ovası’nın doğusu arasında dar bir şerit olarak uzanmaktadır.Güneyinde Doğu Anadolu ve İç Anadolu Bölgesi,batıda Marmara Bölgesi yer almaktadır. 2.BÖLGENİN ALANI : Bölgenin gerçek alanı 143.537 Km2 ‘dir.Bu alanı ile Türkiye’nin %18’ini kaplamaktadır. Büyüklük bakımından 3.sıradadır. 3.BÖLGENİN BÖLÜMLERİ VE ÖNEMLİ KENTLER: a.Batı Karadeniz: Zonguldak,Bolu,Kastamonu,Sinop,Bartın,Karabük b.Orta Karadeniz:Samsun,Çorum,Amasya,Tokat,Çarşamba, c.Doğu Karadeniz:Ordu,Giresun,Trabzon,Rize,Artvin,Gümüşhane,Bayburt 4.BÖLGENİN YERYÜZÜ ŞEKİLLERİ: Kıyıları: Boyuna kıyı tipi görülür.Dağlar kıyıya paralel olarak uzanmaktadır.Bu nedenle kıyı düzlükleri,körfezler,doğal limanlar ve girinti-çıkıntı azdır.Sinop tek doğal limanıdır.Sinop limanı ard (Hinterland) bölgesinin dar olması ve ulaşım imkanlarının kısıtlı olması nedeniyle gelişememiştir.Kıyılarda çok sayıda falezler (Yalıyar) oluşmuştur. Bölge özellikle arazi yapısı ve yüksek yağış miktarına bağlı olarak heyelan afetlerinin en fazla yaşandığı yerdir. Dağları: Bölge oldukça dağlık ve engebeli bir yapıya sahiptir.Dağlar genel olarak kıyıya paralel biçimde uzanır.Bu durum kıyı ile iç kesimler arasında büyük farklılıkların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Orta Karadeniz Bölgesi’nde bulunan dağlar akarsu aşındırmalarına maruz kaldığından yükseltileri daha azdır. a.Batı Karadeniz: Bölümde bulunan dağlar kıyıya ve birbirine paralel üç sıra halinde uzanırlar, kıyıdan itibaren ilk sırada Küre (İsfendiyar) Dağları,ortada Bolu ve Ilgaz Dağları,güneyde bulunan sırayı ise Köroğlu Dağları meydana getirir. b.Orta Karadeniz: Akarsu vadileriyle parçalanmış üst kısımları düzlüklerden oluşan ve yükseltisi fazla olmayan Canik Dağları yer almaktadır. c.Doğu Karadeniz: Bölümde bulunan başlıca dağlar kıyıda Giresun ve Rize dağları yer alır. Bu sıranın güneyinde Çimen,Kop,Mescit ve Yalnızçam dağları yer alır.Bölge ile Doğu Anadolu Bölgesi arasındaki ulaşım Zigana ve Kop geçitleri ile sağlanmaktadır. Ovaları: Bölgenin başlıca ovaları Kastamonu, Bolu,Düzce ovaları ile Kızılırmak tarafından oluşturulan Bafra ve Yeşilırmak tarafından oluşturulan Çarşamba Delta ovalarıdır Akarsuları: Bölgede bulunan akarsular Türkiye’de bulunan en sık akarsu ağlarını meydana getirmişlerdir.Başlıca akarsular Kızılırmak(Yurdumuzun en uzun akarsuyu), Yeşilırmak,Çoruh(Türkiye'nin en hızlı akışlı akarsuyudur),Bartın Çayı(Üzerinde taşımacılık yapılabilen tek ırmağımız), ve Yenice (Filyos) Çayı’dır. Gölleri: Bölgede bulunan başlıca göller Sera,Uzungöl,Tortum,Abant ve Yedigöller’dir. Bölgede bulunan baraj gölleri Almus, Suat Uğurlu, Hasan Uğurlu (Yeşilırmak), Hirfanlı ve Altınkaya (Kızılırmak), Sarıyar (Sakarya) 5.BÖLGENİN İKLİMİ VE BİTKİ ÖRTÜSÜ: Karadeniz Bölgesi’nin kıyı kesiminde Karadeniz İklimi yaşanmaktadır.Bu iklimin etkili olduğu alanlarda her mevsim yağışlı ve ılıman şartlar egemen olmaktadır.Bütün yıl yağış alma durumu özellikle Doğu Karadeniz Bölümü için geçerlidir. Yağışın en fazla olduğu mevsim sonbahar, en az olduğu mevsim yazdır.Bölge yurdumuzda en fazla yağış alan yerdir.Bölgede en fazla yağış alan il Rize’dir.İç kısımlarda yüksekliğin artması ve deniz etkisinin azalmasına bağlı olarak karasal iklim şartları ortaya çıkar. Bu alanlarda yazlar sıcak ve kurak kışlar soğuk ve kar yağışlı geçmektedir.Yağışın en fazla olduğu mevsim ilkbahar, en az olduğu mevsim yaz mevsimidir. Bitki örtüsü Bozkır’dır.Yağışın yeterli olması nadas uygulamasının en az olduğu bölgemiz olmasını sağlamıştır.Kıyı kesimleri yüksek nemlilik miktarına bağlı olarak yurdumuzda sıcaklık farklarının en az olduğu yerlerdir.Bölgede yağış miktarının dağılışında yükselti ve dağların uzanış biçimi önemli rol oynamaktadır.Bölgeyi etkileyen hava kütlelerinin büyük oranda kuzeybatı yönlü olması kıyılarda batıya bakan yamaçların bol miktarda yağış almasına neden olmaktadır. Kıyılar yurdumuzda bağıl nem ve bulutluluk oranının en yüksek olduğu alanlardır.Kış aylarında Doğu Karadeniz’de yaşanan fön rüzgarları sıcaklığın çok yükselmesine neden olur.Orta Karadeniz Bölümü’nde yükseltinin azalmasına bağlı olarak yağış miktarıda azalmaktadır. Karadeniz Bölgesi bitki örtüsü bakımından yurdumuzun en zengin bölgesidir. Bitki örtüsü ormandır. Bölge orman bakımından yurdumuzda ilk sırada yer almaktadır. Bölge ülke ormanlarımızın %27’sini barındırmaktadır.Kıyıdan itibaren 1000metreye kadar kışın yaprağını döken ağaçlardan oluşmuş ormanlar bulunur.Daha yüksek alanlarda Ladin,köknar ve sarıçamlardan oluşan iğne yapraklı ağaçların oluşturduğu ormanlar yer alır. Orta Karadeniz’de yağışın azalmasına bağlı olarak orman örtüsü zayıflar.Bölgenin özellikle batısında Akdeniz ve Karadeniz iklimine ait bitkilerin bir arada bulunduğu çalı örtülerine psödomaki adı verilir. 6.BÖLGEDE TARIM VE HAYVANCILIK: Bölgede en önemli geçim kaynağı tarımdır. Ancak ekili dikili alan oranı düşük durumdadır. (%20)Bölgede bulunan başlıca tarım alanları dar kıyı şeridinde küçük parçalar halinde bulunan ovalar ve iç kısımlarda yer alan çöküntü ovalarıdır.Bol yağış alması nedeniyle yurdumuzda nadas uygulamasına gerek kalmaz. Bölgede bulunan başlıca tarım alanları: Bafra ve Çarşamba delta ovaları, Düzce, Erbaa, Niksar,Bolu,Turhal,Tokat, Suluova, Havza, Gökırmak ve Devrez ovalarıdır. Çay: Ülkemizde 1924 yılından itibaren yetiştirilmeye başlanmıştır.Ülkemizde tek üretim sahası,Trabzon’un batısı ile Gürcistan sınırı arasında bulunmaktadır.Çay üretiminin tamamı buradan sağlanır. Fındık: Yurdumuzda üretilen fındığın tamamına yakını buradan sağlanır.Üretimin en fazla olduğu alanlar Ordu ve Giresun arasıdır.Türkiye Dünya fındık üretiminde 1.sıradadır. Tütün: Özellikle Samsun,Tokat,Amasya ve Düzce ovası başlıca üretim alanıdır. Mısır: Başlıca üretim alanları Samsun,Bolu,Zonguldak ve Ordu’dur.Mısır üretiminde 1.sırada yer almaktadır. Şekerpancarı: Özellikle Erbaa,Niksar,Amasya,Samsun,Çorum ve Kastamonu’da üretim yapılmaktadır. Pirinç:Türkiye pirinç üretiminin%50’ ye yakı bölgeden sağlanır.Başlıca üretim alanları Bafra ve Çarşamba delta ovaları ile Terme ve Tosya’da bulunmaktadır. Tahıl: Karasal iklimin egemen olduğu iç kısımlarda üretim yapılmaktadır. Elma : Amasya başta olmak üzere Kastamonu ve Tokat çevresinde üretimi yapılmaktadır. Keten-Kenevir: Kastamonu başta gelmektedir.Ayrıca Sinop,Ordu ve Zonguldak çevresinde üretim yapılmaktadır.Soya Fasulyesi: Başta gelen üretim alanları Ordu ve Giresun çevresinde toplanmıştır. Zeytin: Çoruh vadisinin soğuktan korunmuş çukur alanlarında özellikle Artvin ve Yusufeli arasında tarımı yapılmaktadır. Turunçgiller: Kış ılıklığı sebebiyle Rize çevresinde tarımı yapılır. Kivi:Özellikle Rize ve Trabzon çevresinde gün geçtikçe tarımı artmaktadır.Sulamanın yapılabildiği bir çok ovada sebze ve meyve tarımı yapılmaktadır. Bölgenin kıyı kesiminde ılıman ve yağışlı iklim nedeniyle geniş otlak ve meralar oluşmuştur. Bu alanlarda büyükbaş hayvancılık,iç kısımlarda yer alan bozkırlardan oluşan düzlüklerde küçükbaş hayvancılık yapılmaktadır.Bitki çeşitleri bakımından çok zengin olan bölgemizde özellikle Rize,Kastamonu ,Çankırı, Bolu ve Bayburt’ta arıcılık yapılmaktadır.Rize-Anzer yöresinden sağlanan ve Anzer Balı adı verilen ballar Dünya çapında üne sahiptir.Çok az miktarda üretilebilen hatta bazı yıllarda hiç üretilemeyen bu ballar bilimsel olarak kalite kontrolü altına alınmıştır.Bölgemiz Türkiye balık üretiminin yaklaşık % 80'ini karşılamaktadır.Deniz ürünleri üretiminde 1.sıradadır. Aşırı avlanma ve deniz kirliliğine bağlı olarak balık üretiminde düşme görülmektedir. Karadeniz'de 200 metreden daha derin alanlarda zehirli gazlar sebebiyle canlı hayatına rastlanmaz. 7.BÖLGENİN YER ALTI ZENGİNLİKLERİ: Taşkömürü: Zonguldak Bakır: Murgul (Artvin), Küre (Kastamonu),Espiye (Giresun), Çayeli (Rize). Linyit: Çeltek(Merzifon),Bolu, Orta(Çankırı) Manganez:Zonguldak,Artvin 8.BÖLGEDE ENDÜSTRİ:Bölge endüstri bakımından gelişememiştir. Bölgede çalışan nüfusun%8’i sanayi sektöründe çalışmaktadır.Demir-Çelik Sanayisi: Karabük ve EreğliBakır Tesisleri: Samsun’da. Şeker Sanayisi: Turhal, Amasya, Suluova, Çorum, Kastamonu ve ÇorumTütün Sanayisi: Samsun ve Tokat Kağıt Sanayisi:Çaycuma(Zonguldak),Taşköprü(Kastamonu),Aksu(Giresun) Çay Sanayisi: Rize ve Borçka Fındık Sanayisi: Ordu ve çevresi. Kereste fabrikaları:Bolu,Düzce ve Kastamonu Balık yağı ve unu fabrikaları:Trabzon 9.BÖLGEDE NÜFUS VE YERLEŞME: 2000 Sayımına göre bölgenin nüfusu 8.439.213 kişidir.Bölgede km2’ye 73 kişi düşmektedir,bu yoğunluk Türkiye ortalamasının altındadır. Bölge geçim kaynaklarının sınırlı olması nedeniyle büyük miktarda göç vermektedir.Bu nedenle kadın nüfus daha fazladır.Nüfusun büyük bölümü dar kıyı şeridinde,akarsu boylarında oluşan küçük iç ovalarda ve Batı Karadeniz’deki maden ve sanayi alanlarında toplanmıştır. Kıyı gerisinde bulunan dağlık alanlarda nüfus azalmaktadır.Nüfus artış hızı %o 3.65’tir.Türkiye ortalamasına göre çok düşüktür.Kırsal yerleşmelerde dağınık yerleşme görülür.Özellikle Doğu Karadeniz’de 1000 m.ye kadar olan alanlarda dağınık yerleşme egemendir. Başlıca ev yapım malzemesi ahşap malzemeden oluşmaktadır.Kırsal nüfus %51’i iken kentsel nüfus %49 oranına sahiptir. Kırsal nüfusun en fazla olduğu bölgemizdir. Bölgede çalışan nüfusun%71’i tarım,%8’i sanayi,%21’i hizmet sektöründe çalışmaktadır. 10.BÖLGE’DE TURİZM: Bölgede bulunan en önemli turistik değerleri doğal güzellikler meydana getirmektedir.Bunun yanında tarihi kalıntılar diğer önemli çekim alanıdır. Özellikle zengin bitki çeşitleri,yaylaları,Bolu’da Abant Gölü ve Yedigöller,Sera ve Uzungöl, Kastamonu’da Safranbolu evleri, Bolu’da Kartalkaya,Kastamonu ve Ilgaz Dağları’nda bulunan kış spor merkezleri, Samsun ve Tokat’ta bulunan kaplıcalar, Amasya'da (Kral mezarları) ve Trabzon’da bulunan Sümela Manastırı bölgenin başta gelen turistik değerleridir. Çoruh nehri rafting sporu açısından gelişmektedir.Her mevsim yağışlı olduğundan deniz turizmi fazla gelişmemiştir.Kurtuluş Savaşımız Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ayak basmasıyla başlamıştır. Havza, Tokat ve Amasya Kurtuluş Savaşımızda büyük öneme sahip olan kentlerdir. |
Yorumlar